Cái họa thứ nhì đang lan nhanh là thỏa hiệp cho công ty Chalieco  (gọi tắt là Chalco) của Tầu đưa nhân công vào khai thác  quặng Bauxite tai hai tinh Đăk Nông và Lâm Đồng để chế biến thành Nhôm,  dù chưa có kết luận cụ thể về hậu qủa gây tác hại đến môi trường và  khó khăn kinh tế  gây ra cho người  dân sống trong  vùng có đất khai thác.

Sau nhiều  bài báo  cảnh giác của các chuyên viên từ trong  và ngoài nước về hiểm họa của chất độc phế thải chứa trong chất bùn đỏ do khai thác Bauxite, Hà Nội đã buộc phải tổ chức một Cuộc Hội thảo  tại Hà Nội vào ngày 9-4 (2009).

Theo tin trong nước thì cuộc Hội thảo, có khỏang 50 Bài thuyết trình,   do Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (Vietnam Union of Science and Technology Association - VUSTA) phối hợp với Bộ Công thương thực hiện.

Báo VNExpress viết mục đích của Cuộc Hội thảo do Hoàng Trung Hải, Phó Thủ tướng chủ trì  là :“Nhằm lắng nghe góp ý cho Quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng bauxite giai đoạn 2007-2015, tầm nhìn 2025….Hội thảo còn có sự tham gia của đại diện Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Quốc hội, Bộ trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng, đại diện Bộ Tài nguyên Môi trường, các nhà thầu Trung Quốc, Mỹ, và các chuyên gia khai khoáng, luyện kim. Nhà văn Nguyên Ngọc, người gắn bó nhiều năm với văn hóa Tây Nguyên và nhà sử học Dương Trung Quốc cũng tới tham gia ý kiến.”

Báo Sàigòn Giải Phóng còn cho biết Nguyễn Thị Bình ,nguyên Phó Chủ tịch nước cũng tham dự.

Theo quan điểm của Nhà nước thì: “Quy hoạch dự án được Thủ tướng phê duyệt từ ngày 1/11/2007, với mục tiêu phát triển công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản bauxit phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội các địa phương và phát triển mạng hạ tầng cơ sở liên quan như giao thông vận tải, cảng biển, điện.” Tin của VNEXPRESS viết thêm : “ Theo Bộ Công Thương, Việt Nam có nguồn tài nguyên bauxite thuộc loại lớn trên thế giới. Trữ lượng đã được xác định và dự báo là 5,4 tỷ tấn, chủ yếu tập trung ở khu vực Tây Nguyên. Đã nhiều năm qua Tây Nguyên tập trung phát triển tối đa cây công nghiệp, nhưng hiệu quả kinh tế còn hạn chế, đời sống đồng bào còn khó khăn, hạ tầng nghèo nàn, trình độ dân trí hạn chế. Vì vậy, bauxite được xác định là nguồn lực quan trọng thúc đẩy sực phát triển kinh tế xã hội khu vực, góp phần ổn định tình hình chính trị, an ninh trên địa bàn.”

Nhà nước cũng cho biết : “ Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) nắm giữ cổ phần chi phối. Trong giai đoạn đến năm 2010, Việt Nam dự kiến triển khai 3 dự án alumina gồm Tân Rai (Lâm Đồng), Nhân Cơ (Đăk Nông 1), Kon Hà Nừng (Gia Lai) và 1 dự án hydroxyt nhôm tại Bảo Lộc (Lâm Đồng). Cả 4 dự án này đều đã có chủ đầu tư, đang trong quá trình triển khai công tác chuẩn bị và thực hiện đầu tư.

Đến nay, TKV đã khởi công dự án Tân Rai, gói thầu EPC nhà máy alumina do nhà thầu Chalieco Trung Quốc thực hiện, đồng thời chuẩn bị khởi công dự án nhà máy alumina Nhân Cơ.”

Tuy nhiên, theo Báo cáo : “ Các dự án này chỉ có thể đưa vào vận hành sau khi hoàn thành việc xây dựng tuyến đường sắt Tây Nguyên - Bình Thuận, dự kiến vào giai đoạn 2014-2015.”

Một số Bài viết trong nước nói rằng dự án đướng sắt không khả thi vì tốn kém và rất khó thực hiện vì địa hình hiểm trở phải băng qua  nhiếu rừng và núi cao.

Tài liệu phổ biến tại Cuộc Hội thảo còn cho biết  về tham vọng trong tương lai của nhà nước CSVN : “ Trong 10 năm tiếp theo, Việt Nam dự kiến duy trì và mở rộng 6 dự án alumina của giai đoạn 2007-2015. Tùy theo khả năng thị trường, công suất có thể nâng lên gấp đôi. Ngoài ra, sẽ có thêm dự án alumina Bình Phước công suất 1-1,5 triệu tấn mỗi năm. Theo tính toán của Bộ Công Thương, tổng công suất các dự án giai đoạn 2016-2025 vào khoảng 12-18 triệu tấn alumina mỗi năm. Các dự án giai đoạn này chỉ mang tính chất dự báo trên cơ sở nhu cầu thế giới tăng cao, kết quả vận hành các dự án giai đoạn 2007-2015, tiến độ đầu tư mạng hạ tầng kỹ thuật, đánh giá ảnh hưởng môi trường văn hóa khu vực để điều chỉnh và quyết định.”

TIẾNG NÓI CỦA VUSTA

Tuy nhiên, trong bài phỏng vấn phổ biến trên  Báo Tuần Việt Nam đúng vào ngày có Cuộc Hội thảo tại Hà Nội ngày 9-4 (2009),  quyền chủ tịch Liên hiệp, Giáo Sư Hồ Uy Liêm  đã cảnh giác nhà nước “Không nên làm bô - xít Tây Nguyên ào ào bằng mọi giá"

Hội VUSTA  cho  biết đã đưa khuyến nghị 5 điểm:

Một là, cần tiến hành đánh giá môi trường chiến lược cho quy hoạch và kế hoạch khai thác, chế biến khoáng sản bô - xít ở Tây nguyên. Mục tiêu của môi trường chiến lược là nhận dạng và đánh giá tổng hợp các hậu quả môi trường chính của quy hoạch và kế hoạch. Trên cơ sở đó, lồng ghép các mục tiêu bảo vệ môi trường và quá trình điều chỉnh và thực hiện kế hoạch, quy hoạch. Mặt khác, kế hoạch, quy hoạch cần phải dựa vào dự báo xu thế cung cầu của thị trường và tích hợp đầy đủ các phương pháp đánh giá để khuyến nghị dựa trên các nguyên tắc xây dựng các kịch bản khác nhau.

Hai là, triển khai chương trình điều tra, nghiên cứu Tây Nguyên. Đối với cùng Tây Nguyên, kiến nghị Chính phủ cần sớm đưa chương trình nghiên cứu Tây Nguyên 3 vào để làm cơ sở cho quy hoạch phát triển tổng thể khu vực này. Trong đó bô - xít sẽ tham gia như một ngành công nghiệp đáng lưu tâm. Cần nghiên cứu phân tích và đặt khai thác bô - xít trong quy hoạch tổng thể phát triển khai thác vùng Tây Nguyên Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ để đề ra chiến lược phát triển vĩ mô cấp vùng.

Ba là, xây dựng chương trình khai thác khoáng sản thí điểm. Trong bối cảnh hiện nay, chỉ nên tập trung vào một nhà máy thí điểm tại Tân Rai, Lâm Đồng, chưa nên nóng vội triển khai xây dựng nhà máy ở Nhân Cơ vì không khả thi. Và vì thị trường alumina trên thế giới hiện nay đang chưa ổn định, hơn nữa ta chưa chuẩn bị chu đáo về hạ tầng kỹ thuật, về nhân công vì thế rủi ro sẽ rất lớn.

Bốn là, hợp lý hơn cả là xây dựng nhà máy alumina ở vùng duyên hải Bình Thuận, vận chuyển quặng tinh bằng đường ống. Trong trường hợp đó, hiệu quả kinh tế chắc chắn sẽ cao hơn. Xử lý bùn đỏ dễ dàng hơn và để đảm bảo an ninh quốc phòng cũng kết quả hơn. Quyền lợi của các tỉnh Tây Nguyên cũng có thể được đáp ứng thích đáng theo cách mà Chính phủ đã giải quyết để chia sẻ quyền lợi giữa Nghệ An và Thanh Hoá khi xây dựng nhà máy xi măng Hoàng Mai.

Năm là, với chức năng nhiệm vụ của mình và khả năng tập hợp các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, VUSTA hoàn toàn có thể tham gia các chương trình đánh giá môi trường chiến lược theo quy hoạch bô - xít và chương trình nghiên cứu Tây nguyên 3 để tham mưu, góp phần tư vấn cho Trung ương Đảng và Chính phủ lựa chọn phương án phát triển Tây Nguyên và bô - xít.

TƯỚNG GIÁP BỊ BỎ QUÊN

Cũng trong ngày 9-4 (2009), Tướng Võ Nguyên Giáp, người truớc đây, vào ngày 14/01/2009, đã viết thư gửi Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng đề nghị "cho dừng triển khai các dự án khai thác bô-xít ở Tây Nguyên", đã lập lại  quan điểm của ông một lần nữa.

Nguyên văn thư mới của tướng Giáp, được phổ biến hạn chế trên một số  báo trong nước, viết : “Tôi được biết, hôm nay có cuộc Hội thảo về vấn đề bô-xít ở Tây Nguyên do đồng chí Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì.

Tôi cho đây là một vấn đề cực kỳ hệ trọng. Vấn đề này trước đây tôi đã từng nghiên cứu, tôi đã có thư gửi đồng chí Thủ tướng nhưng chưa được trả lời.

Tại cuộc Hội thảo quan trọng này, tôi mong các nhà khoa học, các nhà quản lý, các nhà hoạt động xã hội hãy nêu cao trách nhiệm trước dân tộc thảo luận một cách khoa học, nghiêm túc, thẳng thắn để kiến nghị với Đảng và Nhà nước một chủ trương đúng đắn về vấn đề bô-xít Tây Nguyên mà tôi cho là không nên khai thác.

Vì đứng về lợi ích toàn cục và sự phát triển bền vững lâu dài của đất nước, khai thác sẽ gây hậu quả cực kỳ nghiêm trọng về môi trường, về xã hội, về an ninh quốc phòng.”

Như vậy, có phải nước Việt Nam, dưới thời Cộng sản ở Thế kỷ 21, đang bị “quản lý”  bởi những con người bị  điếc tai hay trí óc họ đã bị tê liệt  rồi ?

Phạm Trần
(04/09)