Câu thơ, tiếng nhạc của người nghệ sĩ đa năng Nguyễn Ðình Toàn như lời trách hờn vang lên giữa lòng thủ đô thân yêu, bỗng bất ngờ bị thay tên đổi chủ !

“Sàigòn ơi
Ta mất người
như người đã mất tên
Mất mái trường xưa
Mất tuổi thiên thần...”

Sàigòn muôn đời dễ thương như hình ảnh của người con gái thùy mị đoan trang, bỗng ngày kia mỹ nhân bị ép gả cho người đàn ông quá sức tồi tàn, phàm phu tục tử. Cô gái chỉ biết khóc thầm từ sau đêm tân hôn đau khổ. Ngày từng ngày, nàng cúi mặt bước, nỗi đau ấy âm thầm chứa đựng trong ánh mắt buồn muôn thuở.

Hòn ngọc Viễn Ðông, mỹ danh được khách du lịch phương xa khen tặng. Sàigòn có câu hát lời ca vang vang cho môi Sàigòn thêm thắm, để má Sàigòn muôn thuở vẫn xinh.

“Sàigòn đẹp lắm
Sàigòn ơi, Sàigòn ơi”

Sàigòn rất tình với lứa tuổi đôi mươi, thuở mà tác giả Áo Lụa Hà Ðông (thi sĩ Nguyên Sa) đã “thỏ thẻ” gợi tình qua hồn thơ, ý nhạc.

Sàigòn phóng “vê-lô” rất hăng
Ðôi tay hoàng yến ngủ trong “găng”

Cô gái Sàigòn xinh tươi, dáng mảnh mai trong tà áo lụa, cho tình Sàigòn đẹp mãi đến trăm năm...

“Nắng Sàigòn em đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông...”.

Sàigòn luôn dễ thương, tha thiết ở trong lòng, như hình ảnh người tình đơn phương âm thầm trộm nhìn ai bên song cửa, vào những đêm hè lộng gió. Nhà thơ kiêm soạn giả Yên Lang gởi tình qua lời thơ để thương, để nhớ. Nhớ thật nhiều, thương lắm Sàigòn ơi. Sàigòn của ngày xưa vẫn sừng sững ở đó, nhưng tình của Sàigòn đã biệt dạng mù tăm :

Tôi nhớ Sàigòn đêm tháng chạp
Khi trời trở lạnh gợi hồn thơ
Ðường qua phố nhỏ khô tà áo
Từng bước em về như giấc mơ

- Trong nỗi đau “Sàigòn ơi, ta mất người, như người đã mất tên...” mà nhà văn Nguyễn Ðình Toàn đã thay chúng ta cất tiếng. Trong khi đó, thi sĩ Ngọc Hoài Phương trong âm thầm đau điếng, anh đã sáng tác bốn câu thơ gởi tặng thi sĩ Nguyên Sa, để nói lên bao nỗi lưu luyến những phút giây tuyệt vời đã vĩnh viễn rời xa :

Áo lụa ngày xưa đã nát nhầu
Thơ còn sót lại gởi cho nhau
Mấy mùa hoa nắng chưa tàn úa
Ðời vẫn vô tình ai hiểu đâu.

- Cũng nơi đó, đất Sàigòn thân yêu để lại trong ta bao nhiêu là kỷ niệm, bỗng ngày kia vụt mất như cánh chim bay. Thi sĩ Vương Ðức Lệ đã ru tình qua từng tiếng nấc bên tai, cho nước mắt âm thầm nhỏ xuống đáy tim ai ! “Tình yêu em từng cánh lá khô vàng - Ðời ngang trái dỗ cơn sầu kỷ niệm - Nụ hôn cuồng mị  một đêm tan...”.

Thi phẩm Oanh Vàng Bay Lên của thi sĩ Vương Ðức Lệ có nhiều đoạn rất buồn...

“Lòng tôi đó rêu xanh thành quách cổ
Tình yêu em từng cánh lá khô vàng
Ðời ngang trái dỗ cơn sầu kỷ niệm
Nụ hôn cuồng mị  một đêm tan
Con đường đó đã từng là nhân chứng
Của những lần hò hẹn đón đưa nhau
Trời Sàigòn và trưa hè lửa lựu
Ôi tình yêu tan tác mộng mơ đầu” !

- Dường như trời sanh ra người thi sĩ trên để sáng tác những thi phẩm rất tình và buồn như nước mắt. Chuyện tình của thi nhân ôm nỗi buồn trầm mặc, như lời thơ Vương Ðức Lệ gởi lại trong thi phẩm Ðịnh Mệnh Buồn “... Sân ga đó đã bao lần tiễn biệt - Kỷ niệm buồn, tình ái bỏ sau lưng - Tôi rên xiết cho hình hài rũ liệt...”. Thi phẩm Ðịnh Mệnh Buồn, người nghệ sĩ tự coi mình như con tàu...

“... Tôi con tàu với tháng ngày xê dịch
Quận lỵ buồn buổi sáng nhỏ sân ga
Những chuyến đi, những lần về vô định
Và đêm đêm sầu muộn những canh gà
Sân ga đó đã bao lần tiễn biệt
Kỷ niệm buồn, tình ái bỏ sau lưng
Tôi rên xiết cho hình hài rũ liệt
Trời quê hương thăm thẳm lũ cây rừng
Nghe phảng phất thời gian còn dư vị
Của chán chường, của giây phút chia ly
Chiều xõa cánh, mắt em sầu nhỏ lệ
Hành trang nầy, mảnh hồn đó đại si...”.

- Tại vì sao từ suốt mấy mươi năm qua, con người luôn mang trong hồn bao nỗi nhớ ? Nếu không có bàn tay kẻ thù, làm gì có chuyện đắng cay bi thảm như hôm nay.

Thi sĩ Bùi Vĩnh Hưng, không trách trời trách đất gần xa. Người nghệ sĩ nầy chỉ diễn tả lại tâm sự của người dân Việt từ trong nước ra hải ngoại, đều mang kiếp sống lưu vong như nhau :

Ta một góc trời thân viễn xứ
Người nơi quê mẹ cũng lưu vong
Hai ta cách biệt như Tần, Hán
Vẫn gối đầu chung một nỗi buồn

- Dầu quê hương đang chiến tranh, nhưng Sàigòn vẫn có những phút giây tình tứ rất dễ thương. Nhạc sĩ Trường Hải đã sáng tác bản nhạc khiến tuổi trẻ Sàigòn một thời yêu thích. Bản tình ca như cố tình dành riêng cho những trái tim đang say yêu để buồn, để nhớ «Chiều nay ra khơi - Thoáng thấy mắt em nhuốm buồn...». Tình ca Người Ði Biển của nhạc sĩ Trường Hải :

«Chiều nay ra khơi
Thoáng thấy mắt em nhuốm buồn
Ðời anh là gió sương
Anh đi khắp muôn phương
Chờ một người đi xa
Áo trắng bay trong nắng tà
Nhìn theo lệ ướt nhòa
Khóc một người đi xa».

- Tình dành cho em, tình dành cho Tổ Quốc. Người trai thời loạn lao đầu vào cơn lốc từng cơn, nhưng họ chấp nhận gian nguy bởi Tổ Quốc, bởi tình yêu luôn ở trong lòng. Nhưng thực tế quá, sẽ đau buồn, làm tan vỡ bao mộng đẹp của tuổi trẻ Việt Nam.

Bản nhạc tình ca Người Ði Biển của nhạc sĩ Trường Hải tiếp nối :

«... Vẫn biết kiếp sống
Biển khơi là nhớ nhiều
Nhớ phút quyến luyến
Trên bến khi chia ly
Sóng xô trong lòng đời hải hồ
Ðừng buồn nghe em
Cố nén đau thương ngóng chờ
Trùng dương còn sóng gào
Nhớ còn tình đôi ta...».

- Với sự cảm xúc chân thành, người nghệ sĩ đã đặt bút tô điểm cho... bức tranh đời rất lãng mạn nên thơ, nhưng cũng rất cần thiết qua góc nhìn hiện tại, lẫn thế hệ mai sau, từ một quê hương có quá nhiều biến cố !

Phải chăng, thi sĩ Vũ Uyên Giang khi sáng tác thi phẩm Cảnh Cũ đã mang tâm trạng vừa kể ?! (Thi phẩm Cảnh Cũ của Vũ Uyên Giang) :

Con nước ven hồ sóng nhấp nhô
Nghiêng nghiêng cây xõa tóc bên bờ
Liễu xanh rũ bóng bên hồ vắng
Ghế đá công viên vắng hẹn hò
Viên sỏi xôn xao dưới gót chân
Tình xa nhưng nỗi nhớ thêm gần
Lang thang trong nắng chiều hiu hắt
Thầm gọi hoài tên của cố nhân
Từng bước mơ hồ kỷ niệm xưa
Hàng cây, góc phố, gió giao mùa
Lưa thưa vài cánh chim xao xác
Gợi nhớ trong ta những hạt mưa...”
Thuở ấy đôi ta rộn tiếng cười
Tình yêu thơm ngát ở trên môi
Một trời hoa mộng và mê đắm
Ai biết thời gian cũng ngậm ngùi.
Phố cũ mình ta vẫn bước thầm
Người đi biền biệt nẻo xa xăm
Chung quanh cảnh cũ buồn thê thiết
Ai nói thời gian dễ lãng quên ?

- Ðọc thi phẩm Cảnh Cũ của thi sĩ Vũ Uyên Giang, người viết chợt nhớ đến nhà văn quá cố Bình Nguyên Lộc. Người nghệ sĩ khả kính nầy có hai câu thơ tuyệt vời, như tiên đoán quê hương thân yêu sắp có ngày bi đát như hiện nay...

Ai nghe lòng đất quặn đau
Sông nằm, núi đứng nhìn nhau bồi hồi.

•HẢI BẰNG