Vào buổi tối hôm 6/08/2009, trên sân vận động thành phố Gorzow, phía Nam Ba Lan, ban nhạc U2 trong chuyến lưu diễn “360ồ Tour” đã hoàn toàn chinh phục khán, thính giả Ba Lan.
Ca sĩ Bono đã hát bài “New Year’s Day”. Đây là ca khúc tình yêu được Bono viết tặng vợ vào năm 1983, nhưng sau đó anh đã đổi lời, với cảm hứng dành cho phong trào tranh đấu chống lại chế độ cộng sản “Solidarność” (Solidarity) của Ba Lan.
Khi hát, Bono dương cao lá cờ Ba Lan rồi cắm nó lên giàn trống. Anh đã quỳ xuống, rồi gục đầu sát sàn sân khấu và nói lớn bằng tiếng Ba Lan: “Tôi yêu Ba Lan!”
Hơn 70 ngàn người đã phát rồ lên vì vui sướng và phấn hứng. Trong giây lát, khán, thính giả dùng quần áo và bất cứ cái gì có thể kiếm được, biến khán đài sân vận động thành hai màu đỏ trắng – màu cờ của Ba Lan.
Đã như thế nào tiếp theo với Nữ hoàng nhạc Pop Madonna, lần đầu tiên ra mắt khán, thính giả Ba Lan vào ngày thứ Bảy, 15/08/2009?
Concert của Madonna, không như U2, đã gây nên tranh cãi gay gắt tại Ba Lan từ suốt nửa năm qua. Những cuộc luận chiến nổ ra triền miên trên các phương tiện truyền thông.
Nữ hoàng nhạc Pop
Nữ hoàng nhạc Pop Madonna có tên đầy đủ là Madonna Louise Veronica Ciccone. Ngôi sao âm nhạc ở tuổi 50 nhưng vẫn tràn đầy phong độ, luôn nắm bắt được xu hướng mới mà không đánh mất cái riêng của mình. Con tàu Show-Business của Madonna băng băng trên đường ray và trong suốt 25 năm qua Madonna vẫn đứng vững ở đỉnh cao. Madonna được ghi vào kỷ lục Guinness với các chuyến lưu diễn có thu nhập cao nhất.
Trong năm 2008 có 2 triệu 350 ngàn người ở 58 quốc gia theo dõi “Sticky & Sweet Tour“, thu về 300 triệu đôla. Số vé bán ra trong các buổi biểu diễn đều đạt kỷ lục: 650 ngàn vé ở khu vực Nam Mỹ, 72 ngàn ở Zủrich (Thụy Sĩ), 75 ngàn ở London và 60.364 vé tại New York. Tạp chí Forbes tháng 1/2007 xếp Madonna vào vị trí thứ 4 trong những phụ nữ giàu nhất của show-business, với giá trị tài sản 325 triệu đôla.
Năm nay, Madonna thực hiện tiếp chuyến lưu diễn châu Âu mang tên “Sticky & Sweet Tour 2009“, bắt đầu vào tháng Bảy ở London. Tuyến đường của Nữ hoàng sẽ đi qua những nơi chưa bao giờ tới: Werchter (Bỉ), Marseilles (Pháp), Hamburg (Đức), Oslo (Na Uy), Helsinki (Phần Lan), Tallinn (Estonia), Romania, Hungary, Serbia, Bulgaria và Warsaw (Ba Lan). Nhưng, sau hơn 15 năm, ca sĩ cũng sẽ trở lại Milan (Ý), Madrid (Tây Ban Nha), Gỏteborg (Thụy Điển) và Mủnchen (Đức).
Theo Times, “Sticky & Sweet Tour” được xem là chương trình âm nhạc được chuẩn bị công phu, thông minh và có chất lượng cao nhất về âm nhạc kết hợp với vũ đạo và hiệu ứng âm thanh.
Tại thủ đô Warszawa của Ba Lan vào tối thứ Bảy, ngày 15/08/2009, Madonna đã trình diễn trên sân bay Bemowo. Dư luận cho rằng, đây có thể là sự kiện quan trọng nhất của âm nhạc Ba Lan trong năm nay.
Một hấp dẫn khác với khán thính giả Ba Lan trong tour này là sự có mặt của khách mời đặc biệt Paul Oakenfold – một trong những nghệ sĩ quan trọng nhất của văn hóa hiện đạị Ông đã từng phối âm bài hát cho The Rolling Stones, Madonna, Justin Timberlake, Snoop Dog, Muse, New Order, Massive Attack, và thậm chí cả Elvis Presley. Paul Oakenfold được giới phê bình đánh giá là DJ xuất sắc nhất thế giới.
Vé cho đêm biểu diễn của Madonna tại Ba Lan được bán ra từ nửa đêm ngày 20/02/2009. Trang web mà các fan có thể mua qua mạng đã bị tắc nghẽn ngay sau đó do số người truy cập quá cao. Giá vé hoàn toàn không rẻ chút nào, tương đương hơn 70 đôla (chỗ đứng), 140 đôla (chỗ ngồi), và 380 đôla (hạng VIP). Thế nhưng vé đã bán hết sạch trong vài tuần và những người chậm chân chỉ có thể mua lại vé đứng từ người khác nhượng lại hoặc qua các tay đầu cơ.
Huyền thoại về Madonna Đen và “Điều kỳ diệu trên sông Vituyn”
Ở Ba Lan, đất nước với hơn 90% dân số theo Công giáo, tên Madonna được liên tưởng tới bức tranh Đức Mẹ Maria ẵm Chúa Hài đồng, gọi là “Madonna Đen”.
Theo huyền thoại, tranh “Madonna Đen” được vẽ bởi Thánh Lucas Evangelist. Trong khi Lucas vẽ, Đức Mẹ đã thuật lại đời sống của Chúa Jesus mà Thánh Lucas mô tả sau này trong kinh Phúc Âm.
Vào năm 326, Thánh Helene tìm thấy bức tranh tại Jerusalem và giữ trong nhà thờ riêng ở Constantinople (thủ đô Đế chế La Mã thời kỳ 330-395). Khi thành phố bị đánh chiếm, bức tranh được mang ra treo lên tường thành. Kẻ thù khi nhìn thấy bức tranh đã kinh sợ, bỏ chạy. Bức tranh được chuyền tay và bảo vệ qua rất nhiều người cho đến năm 1382, khi quân Mông-Nguyên tràn sang châu Âu, Thái tử Ba Lan Vladislav đã đưa nó về nhà thờ Chestokhova (Ba Lan) và nằm ở đây tới ngày nay.
Năm 1430 nhà thờ bị chiếm đóng, một kẻ ngoại đạo đã lấy kiếm đâm vào bức tranh hai lần. Gã định đâm lần thứ ba thì bị té quỵ xuống đất, đau đớn và chết. Vết đâm hiện vẫn nhìn thấy rõ trên bức tranh.
Năm 1920, khi Hồng quân Liên Xô xâm lược Ba Lan, hàng ngàn người đã đến “Madonna Đen” cầu xin phù hộ.
Ngày 15/08/1920 dưới sự chỉ huy của Nguyên soái Josef Pilsudski quân đội Ba Lan đã phản công oanh liệt chống lại quân đội Liên xô bằng “Trận chiến Warszawa”. Quân Xô-viết đại bại, quân Ba Lan tràn qua phía Đông. Hiệp ước đình chiến ký ngày 18/03/1921 tại Riga buộc Liên Xô bồi thường thiệt hại cho Ba Lan 30 triệu Rúp tính bằng vàng! Chiến thắng này là niềm kiêu hãnh của người Ba Lan trong lịch sử chống ngoại xâm và được gọi là “Điều kỳ diệu trên sông Vituyn”. Cũng chính từ sự kiện trọng đại này mà ngày 15/08 hàng năm được lấy làm ngày kỷ niệm của Quân đội Ba Lan và Đức Mẹ Madonna được xem là người bảo hộ tinh thần cho Quân đội Ba Lan.
Vào năm 1979, trong cuộc thăm viếng lịch sử, tạo niềm tin và sức mạnh cho cuộc tranh đấu đòi tự do, dân chủ, Giáo hoàng John Paul II cũng đã đến Chestokhova làm lễ cầu nguyện. Thủ lĩnh Lech Walesa thời gian bấy giờ luôn gắn trên áo veston chiếc khuy có với hình “Madonna Đen”, được mọi người hiểu như là sứ mệnh lật đổ chế độ cộng sản.
Hàng năm có hàng trăm ngàn người Ba Lan và các nước khác hành hương về Đức Mẹ Madonna ở Chestokhova. Sau khi chế độ cộng sản sụp đổ vào năm 1989, số người hành hương ngày mỗi tăng. Tồn tại qua thời gian dài và do ảnh hưởng bởi đèn cầy, bề mặt của bức tranh bị tích điện nên chuyển sang màu sẫm đen. Chính vì thế Đức Mẹ Maria trong bức tranh được gọi là “Madonna Đen” (tiếng Ý là Madonna Nero).
Kém may mắn?
Phong cách biểu diễn và tên của Nữ hoàng nhạc Pop trùng với tên thiêng của Đức Mẹ Madonna đã có cái gì đó phản cảm trong một bộ phận người theo đạo Công giáo của Ba Lan.
Cho nên, điều kém may mắn cho “Sticky & Sweet Tour 2009“của Madonna là buổi biểu diễn tại Ba Lan hôm 15/08/2009 rơi đúng vào ngày lễ lớn của đạo Công giáo: Ngày Lên Trời Của Đức Mẹ Madonna. Cần biết rằng, tất cả những ngày lễ của Nhà thờ ở Ba Lan cũng đồng thời là ngày lễ nhà nước.
Trong ngày 15/08 lại còn hai sự kiện lớn khác như đã nêu ở trên, Ba Lan tổ chức lễ kỷ niệm Ngày Quân đội Ba Lan và ngày của “Điều kỳ diệu trên sông Vituyn”.
Chúng ta đều biết rằng, ngôi sao âm nhạc Hoa Kỳ Madonna trên con đường danh vọng đã tạo ra cho mình ánh hào quang rực rỡ, nhưng cũng đã từng để lại rất nhiều tai tiếng. Mỗi lần Madonna biểu diễn đều xảy ra một điều gì đó liên đới tiêu cực tới việc sử dụng các biểu tượng của đức tin. Trong năm 2006, tại Amsterdam (Hòa Lan) một vị linh mục 63 tuổi vì muốn ngăn chặn nên đã gọi điện báo cảnh sát rằng, nơi biểu diễn của Madonna bị cài bom.
Giá trị bình đẳng của dân chủ
Theo sáng kiến của một dân biểu quận Bemowo (Warsaw), nơi Madonna biểu diễn, trong tháng 6/2009, Ủy ban Bảo vệ Đức tin và Truyền thống Dân Tộc “Pro Polonia” được thành lập.
Ủy ban “Pro Polonia” cho rằng, một người đã nhiều lần thóa mạ đức tin Công giáo, nhất là đã từng nói mình bị kích thích khi nhìn thân thể lõa lồ của Chúa Jesus, rất có thể lại tạo ra những scandal khác vào ngày lễ thiêng liêng của người Ba Lan.
“Pro Polona” đã gửi thư phản đối buổi diễn lên Văn phòng Tổng thống, Bộ Nội vụ, Bộ Văn hóa, Tỉnh trưởng, Lãnh đạo Nhà Thờ và công ty tổ chức biểu diễn Live Nation.
Dưới lá thư, “Pro Polonia” thu thập chữ ký yêu cầu hủy bỏ cuộc diễn trên một trang web đặc biệt. Tính đến ngày 15/08 đã có trên 12 ngàn người ký tên.
Ủng hộ “Pro Polonia”, nhà báo Tomasz Terlikowski của tuần báo Wprost viết: “Thật hết sức ngu xuẩn khi vào đúng ngày lễ quan trọng lại có cuộc biểu diễn của một con người tạo ra tăm tiếng nghệ thuật bằng sự nhạo báng và khiêu khích đức tin. Tôi hiểu lý do của những người phản đối”.
Ngay cả cựu Thủ lĩnh Công đoàn Đoàn kết Lech Walesa cũng nói: “Tôi không tranh đấu, không tham dự vào việc phản đối. Tôi gắn bó với Đức Mẹ Madonna cả cuộc đời và không muốn một ai đó ở đây gây ra sự xung khắc, cản trở tôi cầu nguyện”.
Linh mục S. Malkowski, một thời từng là người bảo trợ tinh thần của Công đoàn Đoàn kết phát biểu: “Nên hoãn lại cuộc biểu diễn này. Phải vạch ra lỗi của những người tổ chức. Nhà thờ và Dân tộc Ba Lan phải nói lớn lên: Non possumus!”
“Pro Polonia” tiến hành chiến dịch vận động liên tục và thông báo rằng, vào ngày trình diễn của Madonna, họ sẽ tổ chức biểu tình ngay nơi cổng vào và sẽ làm mọi cách át đi âm thanh buổi diễn.
Ngược lại, dư luận ủng hộ Madonna không nhường bước. Một tổ chức mang tên “Quân đội Giải phóng Madonna” ra đời. Họ cho biết sẽ biểu dương lực lượng, đứng đối diện với đám đông biểu tình của “Pro Polonia” và mang các tấm hình Đức Mẹ khác nhau, từ hình vẽ truyền thống đến các hình lịch sử, nghệ thuật. Bằng hình thức đó, họ muốn nói rằng, biểu tượng Đức Mẹ là một phần của văn hóa và mọi người có quyền tự do cảm nhận. Chống lại buổi diễn của Madonna là cách “lợi dụng biểu tượng đức tin gây áp lực tín ngưỡng lên nhà nước”.
Newsweek ngày 19/07/2009 ghi lại lời của nhà văn Ba Lan Stefan Chwin: “Nếu những người có đức tin bị bắt buộc phải đi xem biểu diễn thì điều này không thể nào chấp nhận được. Nhưng họ không bị bắt buộc. Ngược lại, nếu không muốn, họ còn có thể giữ chân con cái mình ở nhà. Chúng ta cần phải học hỏi thêm rằng, Ba Lan không chỉ phụ thuộc vào một lớp người. Có những người khác muốn được tự do hơn trước các biểu tượng của đức tin”.
Trên Forum24.pl, diễn đàn các nhà báo độc lập, có bạn tên “Tagi” viết: “Trong một nhà nước dân chủ tồn tại tính đa nguyên về quan điểm, trung lập về quan điểm và bình đẳng về quan điểm. Trong một nhà nước dân chủ không cần thiết phải xác định lịch cho cuộc diễn, cho giải trí cá nhân, cho kỷ niệm ngày sinh, v.v. để không trùng với lịch của Nhà thờ. Madonna có biết hoặc không biết ở Ba Lan nào đó vào ngày 15/08 có lễ của Nhà thờ – Bản thân tôi cũng không biết – Nhưng cái cần nói ở đây rằng, cả Tôi và Cô ta không cần phải biết. Thật là nghịch lý khi đòi hỏi chuyến lưu diễn qua mười mấy quốc gia, cứ mỗi lần lại phải kiểm tra xem có trùng với lễ lộc gì đó của nước ấy hay không. Nhưng thậm chí nếu bị trùng hợp ngẫu nhiên đi nữa, trong một nhà nước dân chủ, mỗi người hãy tự cư xử đúng với lương tâm của mình. Người có đức tin có thể buổi sáng đi Nhà thờ, buổi tối đi xem hát, hoặc một trong hai. Cái này không cản trở cái kia”.
Điều đáng nói là, mặc dù dư luận xã hội rất sôi động, nhà nước Ba Lan, thành phố Warszawa và Hội dồng Giám mục không lên tiếng ủng hộ bên nào.
Kết luận
Một trong những giá trị thực chất của xã hội dân chủ là mỗi công dân, mỗi cá thể đều được quyền biểu hiện chính kiến của mình dưới nhiều hình thức và được tôn trọng bởi đa số còn lại. Tôn trọng không nhất thiết là chấp nhận chính kiến ấy.
Vào phút chót, một tuần trước ngày diễn, nhật báo Gazeta Wyborcza ngày 5/08/2009 còn nêu dấu hỏi “Liệu buổi diễn của Madonna thất bại vì quan liêủ”. Được biết, Phòng An ninh và Giải quyết Khủng hoảng của thành phố thông báo rằng, họ chưa có trong tay ý kiến của Sở Cứu hỏa về sự bảo đảm an toàn cho khán, thính giả trong thiết kế sân khấu của Madonnna và đưa ra hạn chót vào ngày hôm sau. Từ các thông tin không chính thức, tờ báo cho biết đã có cả sự can thiệp vào vấn đề này qua điện thoại của Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Warsaw và của Văn phòng Thủ tướng Ba Lan.
Buổi diễn vẫn được thực hiện theo kế hoạch. 17 giờ 30 phút ngày thứ Sáu, 14/08, Madonna từ sân bay quốc tế Warszawa mang tên F. Chopin đi thẳng về khách sạn Intercontinal.
Trật tự của buổi diễn được bảo vệ bởi 1179 cận vệ tư và hàng trăm cảnh sát. Các fan từ khắp Ba Lan và các nước lân cận đã đến thủ đô từ chiều thứ 6 để chào mừng ngôi sao âm nhạc và đổ về nơi diễn với hy vọng kiếm được chỗ đứng tốt hơn.
Tối ngày thứ 7, 15/08, hơn 80 ngàn khán thính giả đã được thưởng thức một buổi giải trí văn hóa nghệ thuật, mà nhật báo Super Express mô tả mang “tầm vóc của thế kỷ 21”.
Tất cả các nhật báo lớn của Ba Lan đều ngợi khen buổi diễn. Rzeczpospolita viết rằng, Nữ hoàng nhạc Pop đã không còn thích gây ra scandal nữa. Ngôi sao âm nhạc với phong cách biểu diễn sống động, khỏe và tràn đầy sức trẻ tới mức “không phân biệt được sự khác biệt giữa ngôi sao với các vũ công trên sân khấu trẻ hơn đến 30 tuổi”.
Không có sự lộn xộn hay xung đột nào xảy ra giữa những người chống đối và các fan. Hàng chục ngàn khán, thính giả hát vang bài “Happy Birth Day” và bài “Trăm tuổi” (Sto lat) bằng tiếng Ba Lan mừng ngày sinh nhật thứ 51 của Madonna (16/08) và dương cao hàng ngàn trái tim làm bằng giấy màu trắng.
Madonna xúc động nói: “Tôi nhìn thấy tấm biểu ngữ: `Bạn đã làm thay đổi đời sống của tôi’. Tôi nhìn thấy nụ cười của các bạn, tôi cảm nhận tình yêu của các bạn. Chính các bạn làm thay đổi đời sống của tôị Đây là phần thưởng đẹp nhất cho ngày sinh nhật mà tôi có thể có”.
Rất nhiều người Việt ở Ba Lan đã đi xem buổi diễn, nhưng ít ai biết được cụ thể về cuộc chiến gay gắt xung quanh buổi diễn xảy ra như thế nào trong sáu tháng qua.
Đây là điều đáng tiếc, bởi vì những người Việt ở Ba Lan đa số xuất thân từ miền Bắc, thường bàng quan với chính trị để yên thân. Chịu ảnh hưởng nhiều bởi mối liên hệ gia đình hoặc chuyện làm ăn trong nước, cộng thêm khả năng ngoại ngữ kém, nên họ vừa sợ bị va chạm với nhà cầm quyền Việt Nam, bị làm khó khi về nước, vừa không hội nhập thực sự vào đất nước mình đang sống.
Tôi rất mong họ, những nhân chứng của sự thay đổi ở Ba Lan, sẽ hiểu rằng, ngay cả khi Ba Lan có thể chế dân chủ, người Ba Lan vẫn không ngừng đấu tranh bảo vệ những giá trị của nó. Dân chủ, tự do chẳng ai cho không và luôn phải trả giá, thậm chí bằng cả mạng sống. Nhất là khi Việt Nam vẫn nằm trong chế độ độc tài, toàn trị. ■
Warsaw, ngày 17/08/2009
* Ghi chú: Bài được cập nhật thêm thông tin và hình ảnh cho bài viết riêng cho nhật báo Người Việt hôm 13/08/2009:
Madonna trên sân khấu Warsaw tối 15/08/2009 - foto: Onet.pl
Hơn 80 ngàn khán, thính giả Ba Lan xem buổi diễn - Foto: TOK FM