(VNC) Mạc Tư Khoa.- Hàng trăm người cứu cấp đã vất vả leo trèo, hôm thứ Ba, 18-8-2009, để tìm kiếm trên 60 công nhân bị mắc kẹt ở trong một nhà máy thủy điện ở Tây-Bá-Lợi-Á, sau một tại nạn xảy ra trước đó hôm thứ Hai, 17-8-2009.
Nhưng với chỉ hai công nhân còn sống sót được tìm thấy, Quyền Tổng Giám Ðốc Xí Nghiệp RusHydro, công ty sở hữu nhà máy thủy điện nơi xảy ra tai nạn, tuyên bố rằng... hầu hết công nhân bị mắc kẹt ở trong nhà máy có thể đã bị chết đuối...
***
Tai nạn khủng khiếp ở đập thủy điện Sayano-Shushenskaya, ở Tây-Bá-Lợi-Á, đập thủy điện lớn nhất ở Nga, nhắc nhở người dân Nga, nói chung, và các nhà đầu tư ngoại quốc, nói riêng, hồi tuần qua, về những mối nguy hiểm lớn lao đặt ra bởi phần lớn hạ tầng cơ sở còn rơi rớt lại từ kỷ nguyên Sô-viết cũ.
Tai nạn ở đập thủy điện khổng lồ Sayano-Shusheskaya, đập thủy điện cung cấp 15% điện năng tạo ra bằng sức nước - hay thủy điện - của Nga, và 2% của toàn thể năng lượng điện của cả nước, đã làm nổi bật về điều một sự đầu tư nguy hiểm vào hạ tầng cơ sở ở Nga là như thế nào. Ðồng thời, ảnh hưởng tức thời của tai nạn - một sự gia tăng về giá điện ở Tây-Bá-Lợi-Á, nơi toạ lạc đập thủy điện - cho thấy hậu quả của những vấn đề về hạ tầng cơ sở có thể gây trở ngại cho bất cứ sự phục hồi kinh tế ở Nga.
Chúng ta (người Nga) cần phải tiến hành một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng về tất cả những bộ phận chiến lược và sống còn của hạ tầng cơ sở và tìm ra một kế hoạch cho sự nâng cấp thường xuyên các bộ phận này, Vladimir V. Putin đã tuyên bố như thế trong một phiên họp nội các, hôm thứ Năm, 20-8-2009.
Cái di sản về trang thiết bị, một ân huệ cho các công ty vừa mớI được tư hữu hoá trong giai đoạn sớm sủa của thời kỳ hậu Sô-viết, ngày nay đã trở thành một cơn đau đầu, hoặc tệ hại hơn nữa, đốI với nhiều công ty tư hữu Nga.
Ðập thủy điện Sayano-Shushenskaya và những đập thủy điện tương tự được xây dựng bởi nền kinh tế chỉ đạo của Liên Sô đã cung cấp điện năng (tạo bằng sức nước) thừa thãi và rẻ tiền để nhiều ngành kinh doanh được hưởng lợi. Tổ Hợp Công Ty Rusal, công ty Nhôm lớn nhất thế giới với nhiều nhà máy luyện Nhôm ở Tây-Bá-Lợi-Á, đã lợi dụng nguồn cung cấp điện dồi dào và giá rẻ mạt từ chế độ đó phất lên như diều trong thập niên vừa qua.
Tổ Hợp Công Ty Rusal, mà chủ nhân không ai khác hơn là Oleg V. Deripaska - Cháu Ngoại Reå của cố Tổng Thống Nga Boris Yeltsin - tiêu thụ khoảng 70% nguồn điện do đập thủy điện Sayano-Shushenskaya sản xuất. Oleg V. Deripaska từng rêu rao rằng ngành công nghiệp Nhôm Nga sẽ qua mặt Chú Sam bởi vì điện năng rẻ sản xuất ở Tây-Bá-Lợi-Á đã cống hiến cho Nga một lợi thế vô địch.
Thật vậy, tất cả nền kinh tế Nga trở nên vững chắc về đường sá, đường ống dẫn dầu hoả và khí đốt, nhà máy biến điện và những hạ tầng cơ sở khác được xây dựng bởi người Sô-viết để rồi trở thành vô tác dụng trong thời kỳ suy thoái sâu sắc hậu Sô-viết.
Tình trạng khan hiếm nguồn vốn đầu tư vào những năm cuối thập niên 80s đến mãi khoảng năm 2005 đã để lại cho Liên Bang Nga một hạ tầng cơ sở già khụ, hư nát. Theo Kinh Tế Gia Yaroslav D. Lissovolik, thuộc Ngân Hàng Deutsche Bank ở Mạc Tư Khoa, thời kỳ suy nhược đó xảy ra vào khoảng năm 2004, khi Cục Thống Kê Nhà Nước tính toán ra rằng vốn đầu tư trang thiết bị ở Nga bình quân là 21.5-năm so với 10-năm ở hầu hết các quốc gia Tây phương.
Thành thử ra, vẫn theo Lissovolik: Ðể tái trang bị cơ sở nền công nghiệp Nga, người ta phải tốn nhiều thập niên chứ không phải chỉ trong vòng hai (2) hoặc ba (3) năm là đủ. Ðây là một sự thách thức trường kỳ...
Và sự thách thức trường kỳ đó đã thật sự diễn ra trong một thờI gian: như đã được dự đoán trước từ lâu, hạ tầng cơ sở Sô-viết bắt đầu sụp đổ ngay vào đầu thập niên này.
Một nhà máy biến điện được xây dựng từ năm 1964 đã bị Bà Hoả viếng thăm hồi năm 2005 ở ngoại ô Mạc Tư Khoa, khiến thủ đô lâm vào tình trạng mất điện, làm gián đoạn các dịch vụ ngân hàng và mhối đoái.
Trước cuộc khủng hoảng tài chánh, chính phủ Nga dự trù chương trình chi tiêu quan trọng vào lãnh vực hạ tầng cơ sở công cộng, được tài trợ với của trời cho từ nguồn dầu hoả và khí đốt.
Chính phủ cũng hạ giảm mức thuế quan đánh vào hàng nhập cảng để khuyến khích các công ty tư nhân đầu tư.
Một sự gia tăng đột ngột lớn lao nhất đã xảy ra từ năm 2007 đến năm 2008 giữa lúc các công ty, ăn nên, làm ra nhờ sự phát đạt hàng hoá toàn cầu, bung ra xây dựng và mua sắm xả láng; vốn đầu tư gia tăng một cách rõ ràng từ 11.4% đến 26% của tổng sản phẩm quốc nội, theo Ngân Hàng Ðầu Tư Nomura.
Nhưng giờ đây, Ngân Hàng Nomura dự kiến những sự thua lỗ đáng kể đối với nền kinh tế Nga khi mà kinh phí đầu tư nói trên dần dần teo lại vì cuộc khủng hoảng tài chánh. Một sự sụt giảm 22% của tổng sản phẩm quốc nội trong vòng một thập niên sẽ khiến cho Nga bị thiệt hại khoảng 500 tỷ đô-la vì những sự phá vỡ kinh tế, đình trệ sản xuất và mức tăng trưởng sụt giảm.
***
Vết dầu loan từ khe nứt ở đập thủy điện Sayano-Shushenskaya, chẳng hạn, đã gây tổn thất 400 tấn cá hồi ở những trại nuôi cá trên sông, theo các chuyên gia sinh thái học.
Nhìn từ xa, khe nứt - hay lỗ thủng - trông giống như một thác nước nhỏ từ chân vách cao 800-foot của đập thủy điện
Sayano-Shushenskaya chắn ngang qua con sông Yenisei, Nam Tây-Bá-Lợi-Á.
Ðến chiều thứ Năm, 20-8-2009, 17 công nhân của công ty điện đã được xác nhận là bị thiệt mạng và một số 58 công nhân khác bị mất tích. Nhà chức trách cho rằng cơ may để tìm kiếm bất cứ ai rất là mong manh. Sức nước tràn từ lỗ thủng trên vách đập hồ chứa nước đã cuốn trôi một tua-bin nặng 900 tấn và tống nó ra khỏi nóc trần phòng máy, theo lời của cán bộ Trưởng Toán Cứu Cấp.
Và một vết dầu loan trải dài 80 dậm trên sông Yenisei.
Ban Giám Ðốc Công Ty nói rằng họ đang điều tra nguyên do của tai nạn này trong khi một phát ngôn viên cho biết rằng các tua-bin của nhà máy phát điện vừa được thanh tra và thông qua mới gần đây.
Nhưng đã có những sự lo lắng, từ lâu, rằng một tai nạn loại này lại có thể xảy ra. Ðiều không may cho các nhà đầu tư là đập thủy điện Sayana-Shushenskaya vốn là một nguồn tài chánh quan trọng mà họ đã cúng dường cho chính phủ Nga trong một chương trình tư hữu hoá rộng rãi của ngành công nghiệp điện lực hồi năm ngoái.
Ý đồ này sở dĩ được thai nghén và cho ra đời chẳng qua là nhằm thu hút vốn đầu tư ngoại quốc đổ vào để tân trang lại hạ tầng cơ sở già khụ của Nga.
Ðể quyến rũ vốn đầu tư cho lãnh vực này, Công Ty Ðiện Năng Quốc Gia - Hệ Thống Ðiện Năng Thống Nhất (the Unified Energy System) - đã bị giải tán vào mùa Hè năm ngoái sau những vụ tranh chấp giữa Công Ty Mẹ và vài chục Công Ty Con Chi Nhánh và thả nổI cổ phần trên thị trường chứng khoán Nga.
Thế là các Quỹ đối trọng Mỹ (American hedge funds), các Công Ty Tiện Ích Âu Châu và các nhà tài phiệt Nga, không hẹn mà gặp, lợi dụng cơ hội này, nhào vô với hy vọng xí phần đầu tư vào thị trường điện năng lớn hàng thứ 4 này trên thế giới, sau Hoa Kỳ, Hoa Lục và Nhật Bản.
Riêng về trường hợp khí đốt và các trung tâm điện lực chạy bằng than đá, các nhà đầu tư cũng được trông đợi đóng góp vào chi phí cho chương trình hiện đại hoá. Tuy nhiên, các nhu cầu khủng khiếp về các nhà máy thủy điện mà kế hoạch tư hữu hoá được kết cấu để thay đổi các tiến trình từ những vụ phát mải hiện nay thành một công ty quốc doanh đa số cổ phần - Tổng Công Ty RusHydro - mà Nhà Máy (đập) Thủy Ðiện Sayano-Shushenskaya là một tài sản có giá nhất.
Do đó, ngay cho dù vốn đầu tư có bị èo ọp ở bất cứ nơi nào trên lãnh thổ Nga, Tổng Công Ty RusHydro vẫn có được một ngân sách đầu tư, năm 2009, 63 tỷ đồng rúp - hay 2.09 tỷ đô-la.
***
Một Ủy Ban gồm các kỹ sư sẽ nghiên cứu nguyên do của tai nạn ở đập thủy điện Sayano-Shushenskaya để xác định liệu ngân sách cho những dự án sửa chữa hay tu bổ hạ tầng cơ sở đã được phân phốI quá trễ, trong trường hợp này, hoặc giả nguyên do tức thời của tai nạn chẳng có liên quan gì đến tình trạng trang thiết bị già khụ, cũ kỷ - theo phát ngôn viên Yevgeny V. Druzyaka, của Tổng Công Ty RusHydro.
Phòng máy của đập thủy điện Sayano-Shushenskaya đã bị ngập lụt sau khi nước từ lỗ thủng vách hồ chứa nước tràn vào một (1) trong mười (10) phòng chứa tua-bin phát điện, được xây dựng từ nhiều thập niên qua. Aleksandr Toloshinov, một cựu Tổng Giám Ðốc của nhà máy (đập) thủy điện, nói với thông tấn xã Interfax rằng một thiết bị bảo vệ một hầm tua-bin đã bị vỡ. Trong khi đó, phát ngôn viên Druzyaka thì tuyên bố rằng tai nạn xảy ra dường như là hậu quả của một vài sự hư hỏng chưa tìm được nguyên do khác ở bên trong hầm tua-bin.
Tuy nhiên, ảnh hưởng trực tiếp từ tai nạn ở đập thủy điện Sayano-Shushenskaya là một sự tăng vọt giá điện ở Tây-Bá-Lợi-Á, làm chậm trễ sự hồi phục của các công ty ở trong Vùng - vốn từ lâu nhờ cậy vào giá điện rẻ - chứng minh một cách hùng hồn cái giá phải trả của hạ tầng cơ sở già khụ của Nga. Tai nạn ở đập thủy điện Sayano-Shushenskaya đã cắt mất 6,000 megawatts điện ở trong Vùng - hay tương đương với lượng điện đủ cho 6 triệu ngôi nhà Mỹ xài.
Như sét đánh ngang tai khi tin tai nạn bay về đến Mạc Tư Khoa, Ton Ton Dmitri A. Medvedev lập tức ký một sắc lệnh, hôm thứ Năm, 20-8-2009, đòi hỏi các điều hợp viên bảo đảm các nguồn cung cấp điện cho các giới tiêu thụ từ các trung tâm điện lực khác và ngăn chận những vụ tăng giá điện. Tuy nhiên, biện pháp trấn an này không chỉ đối với các ngành công nghiệp thép và nhôm mà cũng nói lên những ưu tư của các nhà đầu tư trong ngành Ðiện, vốn đã từng lo sợ rằng Nhà Nước sẽ tiếp tục áp đặt những biện pháp kiểm soát giá cả, sau chương trình tư hữu hoá.
Ấn định tối đa giá điện vào thời điểm mà Tổng Công Ty RusHydro được trông đợi sẽ phải thanh toán một hoá đơn 1.25 tỷ đô-la tiền sửa chữa đập thủy điện Sayano-Shushenskaya, chắc chắn sẽ
là một điều làm nản lòng đối với các nhà đầu tư. Cổ phần của Tổng Công Ty RusHydro, được trao đổi ở Mạc Tư Khoa và Luân Ðôn, đã bị sụt giảm 18%, hôm thứ Năm, 20-8-2009, tiếp theo sau sự cố đập thủy điện Sayano-Shushenskaya bị vỡ.
Ðấy, Gia Tài Của Mẹ Liên Sô để lại cho Liên Bang Nga là... như thế đó!!
(Theo bài Catastrophe, With Soviet Roots của Andrew E.
Kramer, nhật báo The New York Times, thứ Sáu, 21-8-2009)
Tam Ðức